Cập nhật: Tháng 7/2026

Mở đầu

Trong thế giới xây dựng, “claim” không phải là từ xấu. Claim đơn giản là yêu cầu chính đáng của một bên về việc điều chỉnh thời gian, chi phí hoặc các điều khoản hợp đồng khi có sự kiện nằm ngoài trách nhiệm của họ xảy ra.

Tuy nhiên, với nhiều nhà thầu Việt Nam, claim vẫn là một “nghệ thuật” chưa được thành thạo. Họ thường “ngại” claim (sợ mất lòng chủ đầu tư) hoặc claim sai cách (không có bằng chứng, chậm thời hạn). Hậu quả: mất hàng tỷ đồng oan uổng.

Bài viết này hướng dẫn cách claim hiệu quả — và với chủ đầu tư, cách anti-claim để bảo vệ ngân sách dự án.

I. Claim là gì? Các loại claim phổ biến

Theo thông lệ quốc tế (FIDIC) và thực tiễn Việt Nam, claim bao gồm:

II. 5 nguyên tắc vàng để claim thành công

Nguyên tắc 1: NOTICE — Thông báo kịp thời

Đây là nguyên tắc quan trọng nhất và cũng là nơi nhà thầu Việt Nam thất bại nhiều nhất.

Theo FIDIC, nhà thầu phải gửi Notice of Claim trong vòng 28 ngày kể từ khi biết hoặc đáng lẽ phải biết về sự kiện dẫn đến claim. Nếu chậm → MẤT QUYỀN CLAIM.

Trong hợp đồng Việt Nam (NĐ 37/2015), thời hạn thường là 14-28 ngày tùy thỏa thuận.

Thực hành: Ngay khi có sự kiện bất thường (mưa lớn làm ngập công trường, chủ đầu tư yêu cầu thay đổi miệng…), gửi email NGAY LẬP TỨC cho đại diện chủ đầu tư/tư vấn giám sát. Không cần viết dài — chỉ cần: “Chúng tôi thông báo sự kiện X đã xảy ra ngày Y. Thông tin chi tiết sẽ được gửi sau.”

Nguyên tắc 2: EVIDENCE — Bằng chứng là vua

Trong claim, mọi lời nói đều vô nghĩa nếu không có bằng chứng. Một claim 10 tỷ đồng có thể thất bại vì thiếu một tấm ảnh, một biên bản họp.

Hệ thống bằng chứng cần thu thập:

Mẹo: Chụp ảnh công trường mỗi ngày từ cùng một góc. Khi có claim về thời tiết, ảnh “trời mưa, công trường ngập” là bằng chứng không thể chối cãi.

Nguyên tắc 3: CAUSATION — Chứng minh quan hệ nhân quả

Không đủ để nói “trời mưa”. Phải chứng minh: Trời mưa → công trường ngập → không thể đổ bê tông → chậm tiến độ 5 ngày → chi phí phát sinh X đồng.

Mỗi mũi tên “→” cần có bằng chứng. Đứt một mắt xích, claim có thể thất bại.

Nguyên tắc 4: QUANTIFICATION — Lượng hóa chính xác

Claim “khoảng 500 triệu” sẽ bị bác bỏ. Claim “487.350.000 đồng, chi tiết theo bảng đính kèm” mới có cơ hội được chấp nhận.

Chi phí claim cần được chia thành:
– Chi phí trực tiếp: Nhân công chờ việc (X công × Y đồng/công × Z ngày), máy móc đứng (giá thuê/ngày)
– Chi phí gián tiếp: Quản lý công trường, lãi vay, chi phí cơ hội
– Chi phí gia tăng: Làm thêm giờ, đẩy nhanh tiến độ để bù lại thời gian đã mất

Nguyên tắc 5: CONTEMPORANEOUS — Ghi nhận theo thời gian thực

Claim nên được ghi nhận và cập nhật THEO THỜI GIAN THỰC, không phải “nhớ lại sau 6 tháng”. Bằng chứng ghi nhận tại thời điểm sự kiện có giá trị cao hơn rất nhiều so với hồi tưởng sau này.

III. Anti-Claim: Góc nhìn của chủ đầu tư

Nếu nhà thầu claim là “tấn công”, thì anti-claim là “phòng thủ”. Một chủ đầu tư thông minh sẽ phòng ngừa claim ngay từ khi soạn hợp đồng.

Các biện pháp anti-claim:

1. Hợp đồng chặt chẽ ngay từ đầu: Quy định rõ phạm vi, tiêu chuẩn, điều kiện bất khả kháng, cơ chế xử lý phát sinh. Càng mơ hồ, càng dễ bị claim.

2. Quy trình thay đổi nghiêm ngặt: Mọi variation phải được phê duyệt TRƯỚC, bằng văn bản, kèm đánh giá tác động đến thời gian và chi phí.

3. Giám sát và ghi nhận song song: Không chỉ nhà thầu ghi nhật ký — chủ đầu tư/tư vấn giám sát cũng phải làm. Khi có tranh chấp, hai bên đối chiếu.

4. Phản hồi claim kịp thời: Im lặng quá thời hạn quy định (thường 14-28 ngày) có thể bị coi là “chấp nhận ngầm”.

IV. Những sai lầm phổ biến của nhà thầu Việt Nam

Kết luận

Claim không phải là “kiện cáo” hay “đối đầu” — nó là một quy trình kinh doanh chính đáng. Nhà thầu chuyên nghiệp claim để bảo vệ lợi nhuận. Chủ đầu tư chuyên nghiệp anti-claim để bảo vệ ngân sách. Cả hai đều là những “người chơi” bình đẳng trên cùng một sân.

Quy tắc duy nhất: Làm đúng — Đúng thời hạn — Có bằng chứng.

Bài viết thuộc chuyên mục Kiến thức Ngành — Nexholding. Nội dung mang tính tham khảo, được đúc kết từ thông lệ quốc tế (FIDIC) và kinh nghiệm thực tiễn tại các dự án xây dựng lớn.