Cập nhật: Tháng 7/2026

Mở đầu

Hồ sơ mời thầu (HSMT) giống như “luật chơi” của một dự án. Chủ đầu tư đặt ra luật — và nhà thầu phải chơi theo luật đó. Vấn đề là: không phải lúc nào “luật” cũng công bằng. Nhiều HSMT chứa những điều khoản bất lợi được ngụy trang khéo léo — nếu không đọc kỹ, nhà thầu có thể “sa bẫy” và chịu thiệt hại hàng tỷ đồng.

Ngược lại, với chủ đầu tư, một HSMT tốt là công cụ để chọn được nhà thầu phù hợp nhất — không phải rẻ nhất. Bài viết này dành cho cả hai phía.

I. Cấu trúc một HSMT chuẩn

Theo Luật Đấu thầu 2023 (có hiệu lực từ 01/01/2024), một HSMT xây lắp thường gồm:

II. 7 điểm “bẫy” cần kiểm tra trong HSMT

Bẫy 1: Tiêu chí “lạ” trong đánh giá năng lực

Dấu hiệu: HSMT yêu cầu nhà thầu phải có “ít nhất 3 hợp đồng tương tự trong vòng 3 năm, giá trị mỗi hợp đồng trên 200 tỷ” — trong khi dự án chỉ có giá trị 50 tỷ.

Ý đồ: Thu hẹp danh sách nhà thầu đủ điều kiện — thường là để “dọn đường” cho một nhà thầu đã được chọn trước.

Cách xử lý: Nhà thầu nên gửi văn bản đề nghị làm rõ. Nếu tiêu chí thực sự bất hợp lý, có thể kiến nghị lên cơ quan quản lý đấu thầu.

Bẫy 2: Thời gian chuẩn bị hồ sơ quá ngắn

Dấu hiệu: Thời gian từ khi phát hành HSMT đến khi đóng thầu chỉ 5-7 ngày cho dự án phức tạp.

Ý đồ: Chỉ những nhà thầu “đã biết trước” (có người cung cấp thông tin nội bộ) mới kịp chuẩn bị.

Cách xử lý: Đề nghị gia hạn thời gian nộp thầu. Luật Đấu thầu quy định thời gian tối thiểu là 18 ngày với đấu thầu trong nước.

Bẫy 3: Hợp đồng “trọn gói” nhưng không đủ dữ liệu

Dấu hiệu: HSMT ghi “hợp đồng trọn gói” nhưng thiết kế mới ở mức cơ sở, chưa có thiết kế chi tiết; khảo sát địa chất sơ sài.

Ý đồ: Dồn rủi ro về phía nhà thầu. Khi thi công, mọi “bất ngờ” (đất yếu hơn dự kiến, khối lượng thực tế nhiều hơn…) đều do nhà thầu chịu.

Cách xử lý: Đề nghị bổ sung thiết kế chi tiết, khảo sát địa chất đầy đủ. Nếu không được, tính thêm dự phòng rủi ro vào giá thầu.

Bẫy 4: Điều khoản thanh toán bất lợi

Dấu hiệu:
– Thời gian thanh toán quá dài (90-120 ngày sau khi có hồ sơ hợp lệ)
– Không có tạm ứng hoặc tạm ứng rất thấp (<10%)
– Không có cơ chế điều chỉnh giá cho hợp đồng dài hạn

Cách xử lý: Đàm phán các điều khoản này trước khi nộp thầu (nếu HSMT cho phép thương lượng). Nếu không thể thay đổi, tính thêm chi phí tài chính vào giá thầu.

Bẫy 5: Phạt chậm tiến độ quá cao

Dấu hiệu: Mức phạt 0,3-0,5% giá trị hợp đồng/ngày, không giới hạn tổng mức phạt.

Luật quy định: Tổng mức phạt không vượt quá 10-12% giá trị hợp đồng (tùy loại). Nếu HSMT vượt quá, đó là điều khoản không hợp lệ.

Bẫy 6: Yêu cầu bảo hành bất thường

Dấu hiệu: Thời hạn bảo hành 5-10 năm cho phần hoàn thiện; yêu cầu bảo lãnh bảo hành quá cao.

Thông thường: Bảo hành kết cấu 2-5 năm, hoàn thiện 1-2 năm. Những yêu cầu vượt quá tiêu chuẩn ngành cần được xem xét kỹ.

Bẫy 7: Tiêu chí đánh giá “mơ hồ”

Dấu hiệu: Sử dụng phương pháp “đánh giá tổng hợp” với các tiêu chí không định lượng được: “chất lượng đề xuất kỹ thuật: tối đa 30 điểm” nhưng không nói rõ làm sao để đạt 30 điểm.

Cách xử lý: Yêu cầu làm rõ thang điểm chi tiết. “Chất lượng” là khái niệm chủ quan — phải có tiêu chí đo lường cụ thể.

III. Checklist đọc HSMT cho nhà thầu

Trước khi nộp thầu, hãy kiểm tra:

• [ ] Thời gian nộp thầu có đủ để chuẩn bị hồ sơ không?
• [ ] Tiêu chí năng lực có phù hợp với quy mô dự án không?
• [ ] Thiết kế đã đủ chi tiết để chào giá chính xác chưa?
• [ ] Điều kiện địa chất đã rõ ràng chưa?
• [ ] Điều khoản thanh toán có khả thi với dòng tiền của mình không?
• [ ] Có cơ chế điều chỉnh giá cho hợp đồng dài hạn không?
• [ ] Mức phạt có nằm trong giới hạn luật định không?
• [ ] Thời hạn bảo hành có hợp lý không?
• [ ] Tiêu chí đánh giá có rõ ràng, định lượng được không?
• [ ] Có điều khoản nào “lạ” không? (hỏi luật sư nếu cần)

IV. Lời khuyên cho cả hai phía

Cho chủ đầu tư:
– HSMT công bằng không có nghĩa là “dễ dãi” — nó có nghĩa là cạnh tranh lành mạnh, chọn được nhà thầu tốt nhất
– Bỏ thời gian xây dựng HSMT chi tiết — tiết kiệm thời gian và tiền bạc gấp nhiều lần sau này
– Đừng “bắt tay” với một nhà thầu rồi thiết kế HSMT để loại tất cả những người còn lại

Cho nhà thầu:
– Đọc HSMT NHIỀU LẦN — lần 1 để hiểu tổng quan, lần 2 để phân tích kỹ thuật, lần 3 để kiểm tra điều khoản thanh toán và rủi ro
– Mọi thắc mắc phải được gửi bằng văn bản và nhận trả lời bằng văn bản
– Nếu phát hiện điều khoản bất hợp lý nghiêm trọng, cân nhắc không tham gia — thà không có việc còn hơn có việc rồi lỗ

Kết luận

HSMT không phải là “giấy tờ hành chính nhàm chán” — nó là tài liệu quan trọng nhất quyết định thành bại của một dự án. Đọc HSMT không kỹ giống như ký hợp đồng mà không đọc điều khoản — sớm muộn cũng phải trả giá.

Hãy dành ít nhất 1-2 ngày làm việc của một chuyên gia để phân tích HSMT. Chi phí này là vài triệu đồng — nhưng có thể tiết kiệm cho bạn hàng tỷ đồng.

Bài viết thuộc chuyên mục Dự án & Đấu thầu — Nexholding. Nội dung mang tính tham khảo, được tổng hợp từ Luật Đấu thầu 2023 và kinh nghiệm thực tiễn. Vui lòng tham vấn chuyên gia pháp lý cho từng HSMT cụ thể.